Indonesia hiện là quốc gia xuất khẩu than nhiệt lớn nhất thế giới và dẫn đầu về sản lượng niken – mắt xích thiết yếu trong chuỗi cung ứng thép không gỉ và pin xe điện. Sau giai đoạn giá giảm từ mức đỉnh năm 2022, Jakarta chọn cách "siết" nguồn cung để bình ổn thị trường. Tuy nhiên, thời điểm thực thi chính sách này bị giới chuyên gia đánh giá là thiếu linh hoạt trước những biến động địa chính trị mới.
Nghịch lý giữa chính sách và thị trường
Tuần trước, Bộ trưởng Năng lượng và Tài nguyên Khoáng sản, ông Bahlil Lahadalia, xác nhận triển khai kế hoạch cắt giảm hạn ngạch trong bối cảnh giá than nhiệt vừa chạm mốc 143 USD/tấn, mức cao nhất trong hơn một năm do ảnh hưởng từ cuộc chiến tại Iran.
Lý giải về quyết định này, Bộ trưởng Lahadalia khẳng định mục tiêu của việc cắt giảm là đảm bảo nguồn cung nội địa và duy trì mức giá tốt để các nhà sản xuất có lợi nhuận thỏa đáng. "Chúng ta cũng cần quản lý tài nguyên thiên nhiên một cách bền vững", ông nói.
Mặc dù vậy, sự cứng nhắc trong áp đặt hạn ngạch đang gây lo ngại sâu sắc. Chính phủ dự kiến hạ tổng sản lượng than từ 790 triệu tấn (năm 2025) xuống còn 600 triệu tấn trong năm nay. Dù giới chức cho biết việc điều chỉnh là "có thể xảy ra", nhưng họ vẫn cảnh báo doanh nghiệp "không nên vội vàng".
Bà Gita Mahyarani, Giám đốc điều hành Hiệp hội Khai thác Than Indonesia, cho rằng việc cắt giảm hạn ngạch (từ 40% đến 80% ở một số mỏ) khiến quốc gia này bỏ lỡ cơ hội vàng khi thế giới đang ráo riết tìm nguồn năng lượng thay thế.
"Thật đáng tiếc nếu chúng ta không nắm bắt được thời cơ này. Các quốc gia như Ấn Độ chẳng hạn, họ đã bắt đầu tìm kiếm nguồn thay thế ngay khi có bất kỳ biến động, thậm chí chỉ là tin đồn xảy ra tại Indonesia," bà Mahyarani nhấn mạnh.
Nỗi lo còn lan rộng đến hệ thống điện quốc gia. Ông Joseph Pangalila thuộc ban giám sát Hiệp hội các nhà sản xuất điện tư nhân tiết lộ một con số báo động: “Trong khi cần dự trữ ít nhất 25 ngày để vận hành ổn định, hầu hết các nhà máy hiện chỉ còn lượng than dự trữ dưới 10 ngày”.
Hệ lụy dây chuyền
Tác động của việc cắt giảm không chỉ dừng lại ở doanh thu mà còn trực tiếp đe dọa sinh kế của hàng vạn lao động. Các hiệp hội dịch vụ khai khoáng "cảnh báo" sản lượng thấp đồng nghĩa với việc ít việc làm hơn, gây áp lực cực lớn lên dòng tiền của các nhà thầu.
Hiệp hội Chủ tàu Quốc gia (INSA) dự báo doanh thu ngành vận tải biển có thể bốc hơi 31 nghìn tỷ rupiah (1,8 tỷ USD). Khoảng 7.000 đến 8.000 thuyền viên đứng trước nguy cơ mất việc do tàu kéo và sà lan phải nằm bờ.
Một nhà sản xuất máy móc khai mỏ nước ngoài dự báo doanh số giảm 10% và cho biết các nhà vận hành hiện đang "cực kỳ mất lòng tin vào chính sách của chính phủ".
Đối với mặt hàng niken, nơi Indonesia chiếm 60% sản lượng toàn cầu, tình hình càng căng thẳng hơn. Hạn ngạch năm 2026 bị áp mức 260 triệu tấn, giảm mạnh so với 379 triệu tấn năm ngoái.
Cú sốc lớn nhất là mỏ Weda Bay Nickel, mỏ niken lớn nhất thế giới, bị yêu cầu cắt giảm sản lượng từ 42 triệu tấn xuống còn 12 triệu tấn. Tổng thư ký Hiệp hội Thợ mỏ Niken Indonesia, bà Meidy Katrin Lengkey, cảnh báo "Hàng trăm lò luyện niken trong nước có nguy cơ phải đóng cửa nếu chính phủ nhất quyết cắt giảm sản lượng quặng."
(Theo Nikkei Asia)
