Những nền kinh tế lớn nhất Châu Á chế ngự cú sốc năng lượng như thế nào?

Khi xung đột ở Iran bắt đầu cách đây gần hai tháng, các quốc gia ở Châu Á - điểm đến của hơn 80% lượng dầu và khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) thông thương qua Eo biển Hormuz - nằm trong số những nước chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ cú sốc năng lượng. Nhưng hiện tại, sự kết hợp giữa kho dự trữ dồi dào, các nỗ lực tiết kiệm năng lượng quyết liệt và những nỗ lực ngoại giao khôn khéo đã giúp các quốc gia có tiềm lực tài chính mạnh nhất vượt qua sóng gió - ít nhất cho đến thời điểm hiện tại.

Phản ứng nhanh

Các nước này đã rốt ráo tìm kiếm nguồn năng lượng bên ngoài Trung Đông, bao gồm Mỹ và Nga, không ngại chấp nhận trả mức giá cao nhất trên thị trường giao ngay. Các quốc gia như Hàn Quốc đã cấm các công ty tích trữ một số loại nguyên liệu hóa dầu để ổn định nguồn cung quốc gia. Nhật Bản vừa cam kết cung cấp 50 triệu găng tay nhựa từ kho dự trữ nhà nước cho các cơ sở y tế đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt. 

Những nỗ lực này cho thấy các quốc gia, đặc biệt là những nước sở hữu nguồn lực kinh tế mạnh và quyền lực, có khả năng bảo vệ nền kinh tế khỏi kịch bản tồi tệ nhất của một cú sốc năng lượng, ít nhất là trong ngắn hạn. Điều đó có thể thúc đẩy khả năng phục hồi tốt hơn khi cuộc khủng hoảng kết thúc.

Ngay cả Hàn Quốc, nơi Thủ tướng Lee Jae Myung ví cuộc khủng hoảng kinh tế và năng lượng là "tình huống như thời chiến", nay đã đảm bảo được nguồn cung năng lượng ở mức 80% so với mức nhập khẩu bình thường, và dự kiến không cần động vào các kho dự trữ chiến lược, ít nhất là tới tháng 6.

Thành công đó có thể chỉ mang tính ngắn hạn. Nếu các cuộc đàm phán giữa chính quyền Donald Trump và Iran đổ vỡ, nguồn cung bị hạn chế hoặc tê liệt kéo dài từ các quốc gia Vùng Vịnh sau cùng sẽ gây tổn hại các nền kinh tế lớn nhất Châu Á.

Hôm 20/4, nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình, trong một cuộc điện đàm với Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman, đã kêu gọi lệnh ngừng bắn "ngay lập tức và toàn diện" để khôi phục hoạt động vận chuyển an toàn qua Vùng Vịnh, Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết. Ông Tập nói: “Eo biển Hormuz cần được duy trì giao thương bình thường.”

Tìm nguồn thay thế

Rõ ràng thành công trong việc đối phó với cú sốc nguồn cung năng lượng không đồng đều trên khắp Châu Á. Các quốc gia có nguồn lực yếu hơn vẫn đối mặt với những vấn đề lớn. Nhưng các cường quốc trong khu vực, những nước có tài chính dồi dào, quyền lực địa chính trị và kho dự trữ chiến lược, đã nhanh chóng có giải pháp khắc phục. Chẳng hạn, nhiều nước, bao gồm Nhật Bản và Hàn Quốc, đã tìm cách chuyển sang dựa vào Mỹ nhiều hơn để có nguồn cung năng lượng.

Cuộc khủng hoảng nguồn cung Trung Đông giáng đòn mạnh vào các cường quốc xuất khẩu của Châu Á trong ba lĩnh vực chính: khí thiên nhiên hóa lỏng cần cho điện năng, dầu thô được tinh chế phục vụ vận tải và hóa dầu cần cho những ngành như nhựa.

Hầu hết quốc gia ở Châu Á phụ thuộc nhiều vào năng lượng nhập khẩu, đặc biệt từ Trung Đông. Trung Quốc đã dành nhiều năm chuẩn bị cho thời khắc này, trợ cấp xe điện, tăng cường sản xuất dầu thô trong nước và bắt tay với Nga để đảm bảo nguồn cung năng lượng. 

Nước này đã có những bước tiến đáng kể trong lĩnh vực năng lượng tái tạo. Bên cạnh đó, than đá chiếm một nửa mức tiêu thụ năng lượng của nước này, dầu khí ở mức dưới một phần năm. Trong khi đó, Ấn Độ củng cố nguồn cung năng lượng trong những tuần gần đây bằng cách tăng đáng kể lượng nhập khẩu từ Nga.

Nhật Bản xác nhận cho đến nay nước này chỉ cần dùng tới khoảng 40 ngày trong số 254 ngày dự trữ dầu trong nước - mức lớn nhất trong số các quốc gia công nghiệp, tính theo số ngày - và chính phủ có các kho dự trữ đáng kể các mặt hàng khác. Giới chức trách không mấy quyết liệt trong việc kêu gọi công dân cắt giảm sử dụng năng lượng, bởi lo ngại ảnh hưởng chính trị.

Tokyo thậm chí dùng nội lực tài chính để "chìa tay" giúp đỡ cho các nước láng giềng Châu Á, đặc biệt là ở Đông Nam Á, cung cấp khoảng 10 tỷ USD dưới dạng các khoản vay khẩn cấp.

Hàn Quốc có phần dè dặt hơn. Tổng thống Lee Jae Myung thừa nhận ông mất ngủ vì những rủi ro năng lượng gây ra cho nền kinh tế phụ thuộc vào thương mại. Chính quyền Lee đã yêu cầu người dân rút ngắn thời gian tắm rửa, hạn chế các nhân viên thuộc khu vực công lái xe đi làm, và áp trần giá nhiên liệu lần đầu tiên trong nhiều thập kỷ. Kế hoạch đưa một số lò phản ứng hạt nhân hoạt động trở lại đã được đẩy lên sớm hơn.

Và trong tháng tư, cơ quan lập pháp Hàn Quốc phê duyệt hơn 17 tỷ USD cứu trợ khẩn cấp, bao gồm các khoản trợ cấp tiền mặt lên tới khoảng 400 USD cho các công dân thu nhập thấp bị ảnh hưởng bởi giá năng lượng tăng cao. Hơn một nửa lượng điện của Hàn Quốc dành cho công nghiệp, với các nhà máy sản xuất chất bán dẫn, ô tô và pin.

Hàn Quốc cũng là quốc gia xuất khẩu nhiên liệu máy bay lớn nhất thế giới, cung cấp khoảng 30% thị trường toàn cầu, theo Viện Kinh tế Công nghiệp và Thương mại Hàn Quốc. Mỹ là khách hàng lớn nhất của nhiên liệu máy bay Hàn Quốc. Ông Lee đã bổ nhiệm chánh văn phòng tổng thống làm đặc phái viên tại Mỹ về hợp tác kinh tế chiến lược.

Tháng trước, Hàn Quốc đã giành được nguồn cung khẩn cấp 24 triệu thùng dầu thô từ Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE). Theo kế hoạch, đến cuối năm nay, các quốc gia gồm Oman, Saudi Arabia, Qatar và Kazakhstan sẽ cung cấp cho Hàn Quốc khoảng 273 triệu thùng dầu thô và hơn 2 triệu tấn naphtha. Về triển vọng tương lai, ông Neal Won, chuyên gia phân tích chính tại S&P Global, nhận định: "Hàn Quốc hiện có vẻ sẵn sàng chống chọi với các cú sốc dầu mỏ ở Trung Đông cho đến tháng 7 hoặc tháng 8 mà không gây thiệt hại quá lớn cho nền kinh tế".

(Theo Wall Street Journal)