Phụ tải liên tục phá đỉnh dưới áp lực nắng nóng cực đoan
Tại đầu tàu kinh tế phía Nam, dữ liệu từ Tổng công ty Điện lực TP.HCM (EVNHCMC) cho thấy áp lực vận hành đang tăng mạnh dưới tác động cộng hưởng của nắng nóng và nhu cầu làm mát.
Ngày 14/5/2026, sản lượng điện tiêu thụ toàn TP.HCM đã xác lập kỷ lục mới với 197,68 triệu kWh/ngày, cao hơn tới 10,6% so với mức đỉnh năm 2025. Đồng thời, công suất cực đại (Pmax) cũng tăng lên 9.471 MW, cao hơn 6% so với cùng kỳ.
Theo EVNHCMC, các thiết bị làm mát hiện chiếm khoảng 40-60% tổng điện năng tiêu thụ của hộ gia đình. Khi nhiệt độ ngoài trời lên tới 40-42°C, điều hòa buộc phải vận hành liên tục ở công suất cao, khiến hiệu suất suy giảm và lượng điện tiêu thụ tăng mạnh hơn bình thường.
Áp lực này còn cộng hưởng với cơ chế tính giá điện bậc thang. Khi sản lượng tiêu thụ vượt ngưỡng, phần điện tăng thêm sẽ bị tính ở mức giá cao hơn, khiến hóa đơn tiền điện tăng nhanh hơn tốc độ tăng của sản lượng điện thực tế.
Không chỉ miền Nam, hệ thống điện miền Bắc cũng đang bước vào giai đoạn “căng mình” dưới tác động của El Niño.
Theo báo cáo của Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) tại cuộc họp điều hành ngày 21/5, tính đến ngày 18/5/2026, phụ tải cực đại toàn miền Bắc đã đạt 18.274 MW, tăng nóng 14,6% so với cùng kỳ năm trước.
Đáng chú ý, đây mới chỉ là giai đoạn đầu mùa khô. Trung tâm Điều độ Hệ thống điện miền Bắc (NSO) dự báo phụ tải cực đại trong các tháng cao điểm tới có thể tiếp tục tăng lên 20.640-21.288 MW, tương ứng mức tăng trưởng khoảng 12,2% so với nền năm 2025.
Những con số này cho thấy áp lực đảm bảo cung ứng điện đang ngày càng lớn trong bối cảnh nhu cầu sử dụng điện cho sinh hoạt và sản xuất cùng tăng mạnh.
Bước ngoặt trong tư duy quản lý
Trước nguy cơ mất cân đối cung - cầu điện trong các giai đoạn cao điểm, cơ quan quản lý đã bắt đầu chuyển từ các lời kêu gọi chung chung sang cơ chế quản trị bằng chỉ tiêu cụ thể.
Ngày 14/5/2026, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long ký Quyết định 1126/QĐ-BCT, đặt mục tiêu toàn quốc tiết kiệm tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ trong năm 2026. Riêng giai đoạn cao điểm từ tháng 4 đến tháng 7, mức tiết kiệm bắt buộc được nâng lên ít nhất 10%.
Song song đó, Bộ Công Thương cũng yêu cầu cắt giảm tối thiểu 3.000 MW công suất phụ tải thông qua các chương trình quản lý nhu cầu điện (DSM) và điều chỉnh phụ tải (DR), nhằm giảm áp lực cho hệ thống trong các khung giờ cao điểm.
Một mục tiêu đáng chú ý khác là đến cuối năm 2026, khoảng 10% cơ quan công sở và 10% hộ gia đình trên cả nước phải hoàn tất lắp đặt điện mặt trời mái nhà theo mô hình “tự sản - tự tiêu”.
Đằng sau những chỉ tiêu này là sự thay đổi mạnh mẽ trong tư duy quản lý năng lượng: Nếu trước đây tiết kiệm điện chủ yếu mang tính vận động và phụ thuộc vào ý thức tự giác, thì từ năm 2026, hoạt động này đã chính thức trở thành nghĩa vụ pháp lý.
Văn bản hợp nhất số 38/VBHN-VPQH về Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, đã xác lập trách nhiệm cụ thể cho từng tổ chức, cá nhân, đồng thời bổ sung các cơ chế giám sát và chế tài xử phạt.
Theo đó, việc sử dụng năng lượng hiệu quả không còn là câu chuyện khuyến khích mà trở thành yêu cầu quản trị bắt buộc đối với cơ quan Nhà nước, doanh nghiệp sử dụng nhiều điện năng và các cơ sở kinh doanh lưu trú.
Triển khai các giải pháp bảo đảm cung ứng điện
Trong giai đoạn cao điểm nắng nóng, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đang triển khai hàng loạt giải pháp kỹ thuật để giữ ổn định hệ thống trong mùa nóng.
Tại miền Bắc, EVNNPC cùng Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) đã thống nhất phương án dịch chuyển khung giờ phát điện của các nhà máy thủy điện nhỏ sang các khung giờ cao điểm mới nhằm tối ưu khả năng đáp ứng phụ tải.
Ngành điện miền Bắc cũng đang đẩy nhanh tiến độ lắp đặt hệ thống tụ bù với tổng dung lượng 290 MVAr để nâng cao chất lượng điện áp và giảm tổn thất điện năng.
Trong khi đó, tại miền Nam, Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) tập trung vào quản lý phụ tải sinh hoạt và điều chỉnh phụ tải doanh nghiệp. Đến nay, EVNSPC đã ký thỏa thuận điều chỉnh phụ tải (DR) với 5.371 doanh nghiệp tại 8 tỉnh, thành phố phía Nam. Các doanh nghiệp này sẽ chủ động dịch chuyển kế hoạch sản xuất hoặc tiết giảm công suất trong các khung giờ căng thẳng nhằm giảm nguy cơ quá tải cục bộ.
Bài liên quan: Bộ Công Thương đặt mục tiêu tiết kiệm 3% tổng điện năng năm 2026, thúc đẩy điện mặt trời mái nhà tự dùng
Nắng nóng đẩy tiêu thụ điện lập đỉnh, tiết kiệm năng lượng trở thành nghĩa vụ pháp lý
