Vào tháng 3/2026, chỉ vài tuần sau khi xung đột Iran bắt đầu, khiến thị trường năng lượng chao đảo, bà Heidi Mendoza đã lắp đặt các tấm pin năng lượng mặt trời trên mái ngôi nhà ba tầng của gia đình ở Marikina, Philippines. Nữ giáo viên đang làm việc tại nhà theo chủ trương tiết kiệm năng lượng của chính quyền, giảng dạy các lớp học trực tuyến về quản lý tài chính ngay từ chính ngôi nhà của mình. “Tôi đã rất lo bị cúp điện giữa chừng”, bà chia sẻ.
Tháng trước, ông Ming Kuang Chai, một kiến trúc sư tại Kuala Lumpur, Malaysia, cũng lắp đặt những tấm pin tương tự cho tư gia. Ông cho biết: “Xung đột ở Iran, cộng với thực tế tôi đang sử dụng xe điện, đã thôi thúc tôi nhanh chóng lắp đặt các tấm pin này để kiểm soát chi phí sinh hoạt”.
Trong khi đó, Adiana Julia (Indonesia) mong muốn ngôi nhà của cha mẹ cô ở Yogyakarta, sẽ vào danh sách những ngôi nhà sử dụng năng lượng mặt trời vào đầu năm tới. “Sẽ tốt hơn nếu chúng ta có thể tìm cách giảm thiểu sự phụ thuộc vào lưới điện quốc gia”, cô trải lòng.
Làn sóng năng lượng mới tại Đông Nam Á
Sự chuyển dịch này đang diễn ra ở nhiều nơi tại Đông Nam Á, khi ngành năng lượng khu vực này vốn phụ thuộc nhiều vào lượng dầu mỏ nhập khẩu qua Eo biển Hormuz - tuyến đường biển hầu như tê liệt kể từ khi chiến sự Iran bắt đầu. Mỹ và Iran trong tuần này vừa công bố một thỏa thuận sơ bộ nhằm chấm dứt xung đột và Eo biển Hormuz có thể sớm mở cửa trở lại. Tuy nhiên, những hệ lụy kinh tế từ cuộc xung đột sẽ còn kéo dài hơn nhiều, và trong chừng mực nào đó có thể thay đổi vĩnh viễn hành vi của người tiêu dùng.
Vài ngày sau khi các cuộc không kích của Mỹ và Israel vào Iran châm ngòi cho chiến sự ngày 28/2/2026, Philippines đã ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia, cảnh báo về tình trạng mất điện luân phiên khi giá dầu tăng vọt do giao thương qua Eo biển bị đình trệ. Đó chính là tín hiệu cho bà Mendoza, 63 tuổi, người từ lâu đã cân nhắc lắp đặt năng lượng mặt trời cho ngôi nhà của mình. Bà đã chi 390.000 peso Philippines (khoảng 6.500 USD) để đối phó tình trạng gián đoạn nguồn cung cấp điện. Nếu không, bà nói: “Tôi sẽ không thể làm việc trực tuyến được”.
Sự gia tăng nhu cầu này đã mang lại lợi ích cho Trung Quốc, nhà sản xuất pin năng lượng mặt trời lớn nhất thế giới. Theo công ty tư vấn Wood Mackenzie, vào tháng 3, Trung Quốc đã bán được 5,5 gigawatt công suất điện mặt trời sang Đông Nam Á, cao hơn gấp đôi so với năm trước. Ông Wan Afiq Naqiuddin, một nhà phân tích tại công ty này, cho hay công suất đó đủ để cung cấp điện cho 1,45 triệu hộ gia đình trong một năm.
Xu hướng này cũng thúc đẩy hoạt động cho các công ty như GoSolar Philippines, đơn vị bán các tấm pin trên khắp cả nước. Theo ông Aibar Rabi Rashad Bibi, Giám đốc điều hành (CEO) GoSolar Philippines, các đơn đặt hàng gần đây đã tăng gấp 5 lần.
Sự chuyển dịch trong hành vi tiêu dùng
“Các hộ gia đình đang chuyển sang sử dụng điện mặt trời áp mái ngày càng nhiều để bù đắp cho hóa đơn tiền điện ngày càng tăng”, ông Angelo Kairos dela Cruz, Giám đốc Viện Khí hậu và Các thành phố Bền vững (ICSC), một tổ chức nghiên cứu tại thành phố Quezon, Philippines, nói với New York Times. “Trong khi đó, các doanh nghiệp, đặc biệt là những doanh nghiệp có mức tiêu thụ năng lượng cao vào ban ngày, đang tìm tới điện mặt trời để quản lý chi phí vận hành”.
Một số chính phủ trong khu vực, bao gồm cả Malaysia, trước đó vốn cũng đã đưa ra các chính sách khuyến khích lắp đặt pin mặt trời nhằm giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Dù vậy, tốc độ được đẩy nhanh hơn hẳn trong thời gian gần đây.
“Sau khi xung đột (Trung Đông) nổ ra, người tiêu dùng muốn có hệ thống điện mặt trời áp mái công suất lớn hơn. Và hiện tại chúng tôi đang lắp đặt nhiều hơn, từ 8-10 nhà một ngày so với mức 5-7 nhà trước đây”, ông Jaran Walia, Phó Giám đốc điều hành của SOLS Energy, một nhà cung cấp điện mặt trời có trụ sở tại Kuala Lumpur, cho biết.
Giá của các tấm pin cũng đã hạ nhiệt. Mức giá giảm kỷ lục chỉ còn 9 cent (khoảng 2.400 VNĐ) cho mỗi watt vào tháng 12/2025, chỉ bằng một phần nhỏ so với mức giá của một thập kỷ trước nhờ vào sự mở rộng sản xuất nhanh chóng tại Trung Quốc.
Tại Campuchia, nơi nhiều trang trại sử dụng năng lượng mặt trời, chính quyền đã bãi bỏ tất cả các loại thuế nhập khẩu đối với pin mặt trời và hệ thống lưu trữ năng lượng bắt đầu từ ngày 1/4/2026. Thậm chí trước đó, lượng nhập khẩu pin mặt trời đã lập kỷ lục vào tháng 3/2026, đạt công suất 422 megawatt, theo Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính (IEEFA).
Indonesia vẫn phụ thuộc phần lớn vào than đá trong sản xuất năng lượng, nhưng chính phủ nước này đã đặt mục tiêu tạo ra 100 gigawatt từ điện mặt trời trong vòng ba năm. Dù vậy, người tiêu dùng vẫn phàn nàn rằng việc lắp đặt pin mặt trời tại nhà không hề dễ dàng. Một đạo luật năm 2024 chỉ cho phép các cá nhân thiết lập các hệ thống điện mặt trời kết nối với lưới điện địa phương hai lần một năm, vào tháng 1 và tháng 7. Trong trường hợp của Julia, cô đang tính chờ cho đến tháng 1/2027.
Nhưng ông Aris Yanto, 52 tuổi, đã tự đặt mua các tấm pin mặt trời trực tuyến và lắp đặt mà không cần kết nối với lưới điện. “Điện áp ở đây thường xuyên chập chờn và tình trạng mất điện xảy ra hầu như mỗi ngày, vì vậy tôi không muốn phụ thuộc vào lưới điện nữa”, ông nói.
Tại Thái Lan, nơi lượng nhập khẩu pin mặt trời cũng đang ở mức gần kỷ lục, giới chức trách đang hy vọng sẽ hoàn thiện quy định cho phép các hộ gia đình bán lại lượng điện dư thừa từ các tấm pin áp mái cho lưới điện quốc gia.
Theo nhà phân tích Naqiuddin, xu hướng này có khả năng sẽ tiếp tục diễn ra trên khắp Đông Nam Á.
"Các quốc gia này vẫn sẽ tìm kiếm điện mặt trời như một giải pháp ngắn hạn cho an ninh năng lượng, vì các sự kiện địa chính trị khó lường như những gì đã xảy ra ở Eo biển Hormuz có thể tái diễn trong tương lai”, ông nhận định.
(Theo New York Times)
