Giá các loại hàng hóa dự kiến tiếp tục duy trì ở mức cao hơn so với hồi tháng 2 - thời điểm trước bùng phát xung đột giữa Mỹ-Israel với Iran - ngay cả sau khi thỏa thuận chấm dứt chiến sự mới nhất giữa Washington và Tehran được ký kết. Nguyên nhân phải mất hàng tháng để các khoản phí bù đắp rủi ro (risk premium) hạ nhiệt, mới có thể mang lại không gian dễ thở cho các nền kinh tế nhập khẩu hàng hóa của châu Á.
Thị trường năng lượng cần nhiều thời gian để "chữa lành"
Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social vào tối 14/6 (theo giờ Mỹ), Tổng thống Donald Trump viết: "Tôi hoàn toàn cho phép mở cửa miễn phí Eo biển Hormuz từ nay, đồng thời dỡ bỏ ngay lập tức lệnh phong tỏa hàng hải của Hải quân Mỹ." Ông cũng nói thêm: "Tàu bè khắp thế giới, hãy khởi động máy. Hãy khơi thông dòng chảy!"
Phản ứng với diễn biến mới, giá dầu thô tương lai WTI đã giảm xuống gần 80 USD/thùng, sau khi từng đạt đỉnh ở mức 119 USD vào tháng 3. Một chỉ số chuẩn khác là giá dầu thô tương lai Brent giao dịch ở mức 83 USD, giảm từ mức đỉnh 126,40 USD vào tháng 4. Giá dầu Dubai giao ngay - chỉ số chuẩn của châu Á - ở mức gần 80 USD, sau khi chạm mức đỉnh khoảng 170 USD vào tháng 3.
Trước khi chiến sự nổ ra vào tháng 2, giá dầu thế giới chỉ dao động trong khoảng 60-70 USD.
Các bước nhằm khôi phục hoạt động hậu cần tại Eo biển Hormuz phải bắt đầu bằng hoạt động rà phá thủy lôi. Riêng quá trình này có thể mất tới hàng tháng. Ngay cả sau quy trình này, các công ty bảo hiểm cũng sẽ không bảo hiểm cho các tàu bè cho đến khi tính an toàn được xác nhận. Một thỏa thuận giữa Mỹ và Iran sẽ không đảm bảo sự tuân thủ từ phía Israel hoặc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), theo giới chuyên gia.
Xét đến thời gian cần thiết để giải quyết tình trạng ùn ứ của các tàu bè bị mắc kẹt tại Eo biển Hormuz và để sản lượng dầu phục hồi, sẽ mất khoảng ba tháng để lượng tàu bè qua lại trở về mức trước xung đột, ông Takahiro Asaoka, nhà kinh tế cấp cao tại Viện Nghiên cứu Itochu nhận định.
Những quy trình kéo dài như vậy đang ở phía trước để nguồn cung và giá hàng hóa có thể trở lại trạng thái trước xung đột. Ngoài ra, các cơ sở sản xuất bị hư hại trong xung đột cần phải được, do đó xung đột sẽ tiếp tục tác động đến chuỗi cung ứng trong một thời gian dài. Tương tự, nỗ lực đối phó lạm phát của các nền kinh tế châu Á sẽ không thể chấm dứt trong một sớm một chiều.
Ông Asaoka cho rằng 80% các mỏ dầu bị đình chỉ sẽ hoạt động trở lại sau một tháng rưỡi. Mặc dù 20% còn lại sẽ mất nhiều thời gian hơn, nhưng tổng sản lượng của Trung Đông vào thời điểm đó sẽ trở lại mức trước xung đột nhờ vào năng lực sản xuất dự phòng, ông nói.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ước tính nếu xung đột kết thúc vào đầu tháng 6, "nguồn cung bắt đầu phục hồi chậm từ Quý III nhưng không bắt kịp nhu cầu cho đến tháng 10." Mức thặng dư khiêm tốn vào thời điểm đó "vừa vặn bắt đầu bù đắp cho mức thâm hụt kho dự trữ tích lũy kể từ cuối tháng 2," IEA cho biết trong một báo cáo vào tháng 5.
Tuy nhiên, mức độ thiệt hại do xung đột gây ra đối với các đường ống, nhà máy lọc dầu, cơ sở bốc dỡ tại cảng, và bản thân các mỏ dầu khí vẫn chưa có số liệu cụ thể. Chỉ khi Eo biển Hormuz có thể tiếp cận được, các công ty kỹ thuật mới có thể cử chuyên gia từ bên ngoài khu vực đến đánh giá thiệt hại, đưa các thiết bị cần thiết vào khu vực, sửa chữa các cơ sở và chạy thử nghiệm. Việc này sẽ mất ít nhất 2-3 tháng.
Bộ trưởng Năng lượng Qatar, ông Saad Sherida Al-Kaabi, cho biết vào tháng 3 rằng thiệt hại đối với các cơ sở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) tại thành phố Công nghiệp Ras Laffan của nước này sẽ mất 3-5 năm để sửa chữa. Thiệt hại này dự kiếndẫn đến mức sụt giảm 17% xuất khẩu LNG của Qatar, cũng như 24% xuất khẩu condensate (khí ngưng tụ) - một dạng dầu được chiết xuất từ khí tự nhiên có thể được sử dụng cho xăng và nhiên liệu phản lực.
Ông Asaoka kỳ vọng giá dầu thô tương lai West Texas Intermediate (WTI) của Mỹ sẽ ở mức 65 đến 70 USD - cao hơn mức giá cân bằng trước xung đột là khoảng 60 USD/thùng - vào thời điểm hoạt động vận tải tàu biển qua Eo biển bình thường hóa. "Sẽ có các khoản phí bù đắp rủi ro vì vẫn tồn tại những nguy cơ (tuyến đường Hormuz) bị đóng cửa ngay cả sau khi bình thường hóa," ông nói.
Giá dầu tương lai WTI được giao dịch ở mức trung bình khoảng 65 USD vào tháng 2, trước khi các cuộc không kích của Mỹ và Israel vào Iran diễn ra vào cuối tháng. Yuki Takashima, nhà kinh tế tại Công ty Chứng khoán Nomura, dự đoán phải đến tháng 9/2027 giá mới giảm xuống mức 65 USD.
Đối với khí tự nhiên, nếu "Eo biển Hormuz mở cửa trở lại vào ngày mai, thì giá có thể hạ nhiệt về mức 10 USD/triệu đơn vị nhiệt Anh (BTU), tương tự trước xung đột," theo Alex Froley, nhà phân tích LNG cấp cao tại ICIS, một công ty tư vấn hàng hóa. Tuy nhiên, "chúng tôi sẽ không còn kỳ vọng giá giảm xuống dưới mức 10 USD như dự kiến trước đây" do năng lực sản xuất mới ở Mỹ và Qatar đã bị triệt tiêu bởi khối lượng sụt giảm từ sự gián đoạn tại Hormuz.
Ông Froley giải thích rằng các dự án mở rộng sản xuất LNG của Qatar đã bị trì hoãn vì xung đột và các cơ sở Ras Laffan của nước này đã bị hư hại trong giao tranh.
Nhiều loại hàng hóa khác cần nhiều thời gian phục hồi hơn
Không chỉ năng lượng bị ảnh hưởng bởi sự đóng cửa tuyến đường biển Hormuz. Các cơ sở sản xuất nhôm lớn - dự kiến sẽ mất "tối thiểu một năm" để khôi phục - cũng gánh chịu ảnh hưởng. "Việc tắc nghẽn nguồn cung phân bón có thể để lại một số hệ lụy kéo dài, vì hiện tại ít phân bón hơn đồng nghĩa với sản lượng cây trồng thấp hơn về sau," Paul Bloxham, nhà kinh tế trưởng của HSBC phụ trách Australia, New Zealand và hàng hóa toàn cầu, nhận định trong một báo cáo.
Khu vực chịu ảnh hưởng của cuộc xung đột này cũng chiếm khoảng một nửa lượng xuất khẩu lưu huỳnh toàn cầu, chất được sử dụng trong quá trình luyện đồng. Chiến lược gia hàng hóa Alice Fox của Tập đoàn Macquarie cho biết sẽ mất nhiều thời gian hơn để các lô hàng lưu huỳnh qua Eo biển Hormuz bình thường hóa so với dầu và khí đốt, vốn là những mặt hàng sẽ được ưu tiên. "Điều này có khả năng đẩy ngành đồng đến mức phải cắt giảm sản lượng," bà nhận định.
Các nhà kinh tế cho biết lạm phát của khắp các nền kinh tế cũng sẽ mất thời gian mới có thể hạ nhiệt sau thỏa thuận hòa bình. Sau khi giá dầu bắt đầu giảm, "lạm phát vẫn sẽ tiếp tục tăng trong một thời gian nữa" trước khi đạt đỉnh, Gaurav Ganguly, trưởng bộ phận kinh tế quốc tế tại Moody's Analytics, nhận định.
Alberto Cavallo, giáo sư tại Trường Kinh doanh Harvard, cho biết sẽ có "những hiệu ứng gợn sóng thứ cấp" khi các công ty cuối cùng cũng chuyển chi phí gia tăng sang người tiêu dùng, bắt đầu từ khoảng ba tháng sau khi tác động từ việc tăng giá nhiên liệu tan biến.
Các nền kinh tế châu Á nhập khẩu năng lượng rất dễ bị tổn thương trước tác động của giá hàng hóa tăng cao. Dwyfor Evans, trưởng bộ phận chiến lược vĩ mô khu vực APAC tại State Street Markets, cho biết đối với Hàn Quốc, Nhật Bản và đảo Đài Loan (Trung Quốc), "các rủi ro suy giảm tăng trưởng... từ giá hàng hóa tăng đột biến đã được bù đắp ở một mức độ nào đó nhờ thực tế xuất khẩu ròng vẫn khá mạnh mẽ," dẫn đầu bởi các mặt hàng liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI). Tuy nhiên, sự chuyên môn hóa vào xuất khẩu công nghệ này "không thế mạnh có thể bảo vệ Đông Nam Á," ông nói thêm.
Cũng có thể mất thời gian để chuỗi cung ứng phục hồi sau tình trạng khan hiếm. Giám đốc điều hành Chevron, Mike Wirth, cho biết trong một sự kiện vào tháng 5 rằng đã có những dấu hiệu khan hiếm nguồn cung vật chất ở châu Á.
Nami Kuwana, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu Marubeni, lưu ý các rủi ro đối với những ngành công nghiệp có chuỗi cung ứng dài phụ thuộc vào linh kiện và vật liệu, chẳng hạn như "chất bán dẫn và linh kiện điện tử dùng trong ô tô, và các kết cấu thép lớn dùng trong xây dựng," vốn có thời gian thực hiện (lead times) lên tới một năm kể từ khi đặt hàng qua khâu xử lý cho đến khi giao hàng. Bà cho biết, các ngành như ô tô và xây dựng có thể phải trải qua những thời kỳ trì trệ kéo dài nếu nguồn cung của chỉ một linh kiện hoặc vật liệu hoàn toàn biến mất.
(The Nikkei Asia, New York Times)
.jpeg)
