Khoảng 10 giờ 45 phút sáng ngày 6/6, cái nóng của Khu Bảo tồn Thiên nhiên Tà Kóu (tỉnh Lâm Đồng) nhanh chóng xóa nhòa những hình dung lãng mạn về hoạt động trồng rừng.
Dưới cái nắng như đổ lửa của vùng đất cát khô, gần 120 cán bộ nhân viên đến từ 8 doanh nghiệp lần lượt bước xuống xe, mang theo nước uống, nón rộng vành và tâm lý háo hức của những người lần đầu trải nghiệm một ngày làm việc giữa thiên nhiên.
Trong số đó có Phạm Tuyết Linh, nhân viên DHL Express Việt Nam. Trước chuyến đi, Linh từng nghĩ trồng rừng là câu chuyện của những cánh rừng xanh mát và không khí dễ chịu. Nhưng thực tế tại Tà Kóu lại là những bước chân lún sâu trong cát nóng, những hố trồng cây phải hoàn thành dưới nhiệt độ cao và những cây non cần được đặt xuống đúng kỹ thuật để có thể sống sót trong điều kiện khắc nghiệt.
"Dưới sự hướng dẫn của Trung tâm Bảo tồn Thiên nhiên Gaia, tôi mới hiểu việc phục hồi rừng không đơn thuần là trồng một cái cây. Đây là cuộc chiến chống sa mạc hóa và phục hồi hệ sinh thái", Linh chia sẻ.
Giữa vùng cát nóng bỏng, khoảng cách giữa các doanh nghiệp, phòng ban hay vị trí công việc dường như biến mất. Từ DHL Express Việt Nam, Gỗ An Cường, Dược phẩm Hoa Linh đến nhiều đơn vị khác, tất cả cùng thực hiện một công việc giống nhau: đưa những cây gõ mật, dầu cát xuống vùng đất đang cần được hồi sinh.
Có những khoản đầu tư phải chờ nhiều năm
Nếu với những nhân viên văn phòng, giá trị lớn nhất của chuyến đi là trải nghiệm, thì với Gaia, mỗi cây được trồng xuống lại là một khoản đầu tư vào "vốn tự nhiên".
Theo dữ liệu của tổ chức này, chi phí để trồng và chăm sóc một cây trong vòng 4 năm vào khoảng 50.000 đồng. Tuy nhiên, khi cây trưởng thành và bắt đầu cung cấp các dịch vụ hệ sinh thái như hấp thụ carbon, giữ nước, cung cấp oxy hay bảo vệ đa dạng sinh học, giá trị kinh tế tích lũy có thể lên tới khoảng 4,5 tỷ đồng.
Trong bối cảnh thế giới vẫn đang chi tới 30 USD cho các hoạt động làm suy thoái môi trường với mỗi 1 USD đầu tư cho bảo tồn thiên nhiên, Gaia cho rằng phục hồi hệ sinh thái là một trong những khoản đầu tư có tỷ lệ sinh lời xã hội lớn nhất.
Các nghiên cứu quốc tế cho thấy mỗi 1 USD đầu tư vào phục hồi hệ sinh thái có thể tạo ra từ 7 đến 30 USD giá trị kinh tế thông qua cải thiện nguồn nước, giảm thiểu rủi ro thiên tai và nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng.
Tuy nhiên, để khoản đầu tư ấy không thất bại, việc giữ cho cây sống được trong điều kiện bán sa mạc là thách thức lớn nhất. Bà Đỗ Thị Thanh Huyền, Nhà sáng lập kiêm Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Thiên nhiên Gaia, kể rằng đội ngũ Gaia từng dành 3 ngày đêm nghiên cứu và đào giếng ngay giữa vùng cát để tìm nguồn nước tưới. "Có những lúc mọi người nói ở đây không có nước đâu, rất khó khăn và tốn kém. Nhưng chúng tôi vẫn quyết tâm làm đến cùng cho tới khi dòng nước đầu tiên xuất hiện", bà nhớ lại.
Hệ thống tưới định kỳ, kỹ thuật cắt giảm lá hạn chế thoát hơi nước và hạt tích nước sau đó trở thành những giải pháp giúp nâng cao tỷ lệ sống của cây tại Tà Kóu.
Lời hồi đáp của thiên nhiên
Trong đoàn người tham gia ngày hôm đó có Nguyễn Đức Huy, bác sĩ đang công tác tại TP.HCM và đã gắn bó với các chương trình phục hồi rừng của Gaia suốt 5 năm. Khác với nhiều người lần đầu đến Tà Kóu, anh dành phần lớn thời gian để tìm lại những khu vực từng tham gia trồng từ các năm trước.
Điều khiến anh ấn tượng là sự thay đổi của cảnh quan. Những dải cát trắng từng được xem là "tử địa" của sinh vật đang dần nhường chỗ cho các khoảng xanh. Nhiều cây gõ mật và dầu cát đã cao quá đầu người, bắt đầu tạo tán và giữ đất.
Theo anh Huy, điều giữ chân mình quay trở lại không chỉ là mong muốn đóng góp cho môi trường. Dưới góc độ y khoa, việc tiếp xúc với thiên nhiên cũng là cách giúp giải tỏa áp lực tinh thần. Gaia gọi đó là liệu pháp "tắm rừng", khi con người được kết nối trực tiếp với đất, cây xanh và các yếu tố tự nhiên.
Chiều cùng ngày, khi đoàn xe đã rời Tà Kóu để trở về thành phố, thông tin về một cơn mưa vừa xuất hiện tại khu bảo tồn nhanh chóng được gửi tới những người tham gia. Sau nhiều giờ dưới nắng gắt, đó là tin nhắn khiến cả hành trình dường như khép lại một cách trọn vẹn hơn.
Ở Tà Kóu, "vốn xanh" không được gieo bởi những người làm lâm nghiệp chuyên nghiệp, mà bởi chính những đôi tay vốn quen với bàn phím, báo cáo và KPI. Kết quả của khoản đầu tư ấy có thể không xuất hiện ngay trong một quý hay một năm. Nhưng giống như những tán rừng đang dần thay thế các đồi cát khô cằn, giá trị của nó sẽ được đo bằng thời gian, bằng khả năng phục hồi của hệ sinh thái và bằng những thay đổi âm thầm trong nhận thức của mỗi người tham gia.
Và có lẽ, cơn mưa chiều hôm đó chính là lời hồi đáp đầu tiên của thiên nhiên cho một khoản đầu tư như vậy.
